· 

Hoe organisaties politici beïnvloeden (3); praktijkvoorbeelden

Lobbyen is de meest zichtbare activiteit achter de schermen. Met name rond Prinsjesdag en tijdens de Kabinetsformatie gonst het op het Binnenhof van de lobbygroepen. Hoe organisaties politici en andere decision makers beïnvloeden.

Ook energiemaatschappijen hebben zo hun tricks on their sleeves. Primaire bronnen tonen aan dat chemieprofessor Frits Böttcher in de jaren negentig meer dan een miljoen gulden ontving van een groep Nederlandse multinationals. Het expliciete doel: twijfel zaaien over de menselijke oorzaak van klimaatverandering. De belangrijkste sponsor van het zogeheten ‘CO2-project’ was Royal Dutch Shell. In de VS financieren (o.a.) de gebroeders Koch een combinatie van wetenschappelijke instituten, gestaalde juristen en spindoctors die op alles schieten wat niet in hun politieke straatje past. Reageren is dan altijd via een kort geding met een gepeperde miljoenenclaim. Dat maakt wetenschappers, presentatoren en journalisten kopschuw. Over de VS gesproken: wie herinnert zich de filmdocumentaire An Inconvenient Truth uit 2006 niet? Al Gore trok er in 2007 de hele wereld mee over en de film heeft een enorme impuls betekend voor het Akkoord van Parijs in 2015, de opvolger van het Kyoto-akkoord uit 1992. 

waarheid

Ook vakbonden en NGO's als Greenpeace en Amnesty International lobbyen er lustig op los. Vakbonden zijn uiteraard kind aan huis op het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dat is zelfs geïnstitutionaliseerd in de Sociaal Economische Raad (SER). Vakbonden zetten daar soms dan nog een extra pressiemiddel richting de politiek bij in: demonstraties. Kabinetten zijn gevoelig voor wat er op het Malieveld in Den Haag wordt geroepen. En ook lagere overheden als gemeenten en provincies steken hun belangen bij de ministeries in. Denk aan de Noord/Zuidlijn die Amsterdam op het wensenlijstje had staan. Daar zit voor het grootste deel een rijksfinanciering bij. De gemeente Haarlemmermeer pleit al jaren voor uitbreiding van het spoor op Schiphol. Alleen liggen op het bureau van Melanie Schultz van Haegen nog wel meer dossiers. Dus zoekt de gemeente Haarlemmermeer altijd een dienstdoende burgemeester die zijn weg in Den Haag weet te vinden. Liefst eentje met een direct lijntje naar de minister. En daar zien we een typisch kenmerk van onze politiek, waarin dezelfde figuren in steeds weer een andere hoedanigheid op het toneel verschijnen: als bestuurder, als lobbyist, als politicus of als voorlichter. In dat schimmenspel wordt vanuit ministeries selectief gelekt en wordt de waarheid gemanipuleerd. 'De waarheid is een optie', liet iemand van het ministerie van Justitie & Veiligheid zich eens ontvallen. Zo beschouwd is politiek Den Haag (en Brussel) een industrie waar dagelijks aan het 'product waarheid' wordt gesleuteld door politici, lobbyisten, voorlichters en journalisten.

controlling the narrative

Position paper maken
Lobbyen is nog de meest zichtbare manier waarop organisaties politici beïnvloeden

Aan de nationale agenda gaat vaak nog een internationale agenda vooraf. Voor een NGO als Greenpeace is die grotere internationale agenda bijvoorbeeld de klimaattop in Parijs. Voor het multinationale bedrijfsleven was dat de Lissabon-agenda, de agenda als gevolg waarvan massa's Oost-Europeanen de laagbetaalde banen in West-Europese landen konden inpikken. Of moet ik zeggen: de agenda waardoor heel veel goedwillende Oost-Europese burgers een kans kregen op een beter bestaan door banen te accepteren waar wij onze neus voor ophalen? Of moet ik zeggen: het vervullen van laaggeschoold werk tegen zodanige betaling dat onze concurrentiepositie aanzienlijk verbetert en werkgelegenheid op middellange termijn verzekerd is. Zeg het zelf maar. Elke opvatting gaat uit van een ander narratief en wat organisaties proberen te doen is: controlling the narrative. Vakbonden, politieke partijen, bedrijven en belangenorganisaties. Zelfs wetenschappelijke instituties blijken daar niet vies van, getuige de karretjes waarvoor hun 'onafhankelijke' onderzoekers zich laten spannen. Zo raakte eind 2017 het wetenschappelijk onderzoeksinstituut WODC in opspraak toen bleek dat resultaten van onderzoek naar de effectiviteit van het drugsbeleid door ambtenaren konden worden aangepast zodat die perfect pasten bij het kabinetsbeleid. 

framing

Een mooi voorbeeld van hoe lobby werkt is het verbod op gloeilamp. Dat zat er al aan te komen, maar werd enorm bespoedigd doordat de grootste gloeilampen-producten en de grootste milieuorganisaties de handen ineen sloegen en een gezamenlijke lobby voor de spaarlamp op poten zetten richting Den Haag en Brussel. De 'spaarlamp' ... over framing gesproken. Industrie en milieubeweging die samen komen pleiten voor een verbod op de gloeilamp, dan lopen politici zich het vuur uit de sloffen. Met klotsende oksels van het zweet proberen politici dan in de hoogste versnelling zo'n verbod er doorheen te jagen, liefst met hun eigen naam op het wetsvoorstel. Daar kun je mee thuiskomen. De ambtelijke molens in Brussel draaiden opeens als windturbines op volle zee en in 2009 was het verbod een feit. Jaren eerder dan aanvankelijk de bedoeling was. Maar vijf jaar later bleek die spaarlamp een stuk vervuilender dan voorgespiegeld. Philips had dan ook een hele andere agenda: het concern wilde van verlichting een high awareness product maken en dat kon wel met de spaarlamp, maar niet met de gloeilamp. Voor een peertje heeft de consument geen geld over, maar voor een designproduct als een spaarlamp wel. Dat was hun strategie. De marginale milieuwinst was slechts een middel, geen doel. En voor die strategie hebben ze Greenpeace en de politiek voor hun karretje weten te spannen. Een knap staaltje lobby-werk!     

zwartboek

Overigens kan een lobby ook té succesvol zijn. We noemden 'm al eerder: de Europese autolobby. Deze industrie is met 13,3 miljoen banen goed voor 6 procent van de Europese werkgelegenheid, voor 27 procent van alle private investeringen in de Europese Unie en voor 350 miljard euro aan jaarlijkse belastinginkomsten voor de Europese lidstaten uit de productie en het gebruik van personenauto’s. De boodschap van die lobby: afblijven! De autolobby had zo met succes de brandstofmotor weten te verdedigen, maar had daarmee wel het paard achter de wagen van de vooruitgang gespannen. De wet van de remmende voorsprong is zelden zo duidelijk in beeld gebracht. Tesla had inmiddels laten zien dat de elektromotor een haalbaar alternatief is en was daarmee een echte game changer. China en Korea hadden in die technologie inmiddels een grote voorsprong opgebouwd. Toen in Brussel gesproken werd over de implicaties van het te sluiten Parijse Klimaatakkoord, zagen autoproducenten de bui al hangen. Ze hadden enorm geïnvesteerd in schone dieseltechnologie. Toen de emissienormen nog wat strakker werden getrokken en die technologie niet meer toereikend was, was Dieselgate geboren: net doen alsof je aan de normen voldoet. Toen dat uitkwam, pakte met name het Europese Parlement door en kwam met nog strengere normen, waardoor de Europese auto-industrie alsnog in elektrisch rijden moest gaan investeren. Nu slaat diezelfde auto-industrie terug met een zwartboek over elektrisch rijden. Dat het veel vervuilender zou zijn dan schone dieseltechnologie.   

Waar ligt de grens?

Nog een voorbeeld van het bewerken van de publieke opinie. In de zomer van 2018 werd bekend dat het team achter het bid voor de organisatie van het WK voetbal van 2022 in Qatar concurrerende landen in 2010 had zwartgemaakt met een geheime campagne. Dat meldde The Sunday Times op 29 juli. Het Qatarese bid-team had een Amerikaans communicatiebureau en voormalig CIA-agenten ingehuurd om negatieve informatie naar buiten te brengen over de concurrentie, met name Australië en de Verenigde Staten. Doel was om het beeld te creëren dat er geen draagvlak was in die landen voor de organisatie van het WK. Zo werd 900.000 dollar betaald aan een vooraanstaande wetenschapper voor het schrijven van een negatief rapport over de hoge kosten van een eventueel WK in de Verenigde Staten. Verder werden onder meer journalisten, bloggers en bekende personen betaald om de negatieve aspecten van het Amerikaanse bid eruit te lichten. Is het omkoping? Is het nep-nieuws verspreiden? Of is het gewoon reglementair iemand verzoeken om op een creatieve manier een PA-opdracht uit te voeren?

Bob Duynstee is een ervaren communicatieadviseur. Hij studeerde rechten aan de UvA en schreef na zijn studie van 1990 - 2000 voor diverse landelijke kranten. Bob heeft ruime ervaring met position papers en opiniestukken. 

meer weten?

Opmerking: De met * gemarkeerde velden zijn verplicht.

verder lezen?

Reactie schrijven

Commentaren: 0