· 

Hoe organisaties politici beïnvloeden

Deel 2 van hoe organisaties politici beïnvloeden. Lobbyen inderdaad. Maar dat is de meest zichtbare activiteit die achter de schermen plaatsvindt.

public affairs en issue management

Position paper maken
Lobbyen is nog de meest zichtbare manier waarop organisaties politici beïnvloeden

Maar hoe behartigen dit soort vertegenwoordigende organisaties dan de belangen van hun leden? Daar zien we het tweede aspect van het organiseren van een standpunt: de agenda. Belangenorganisaties houden er een agenda op na. Op de agenda staat een veelheid aan onderwerpen: vergunningen, duurzaamheid, regelgeving, governance, toezicht, pensioenen, marktwerking en noem maar op. Onderwerpen die spelen zijn 'issues' in het jargon en geheel in lijn met hoe organisaties denken, wordt dan ook gesproken over 'issue-management', daarmee suggererend dat issues ook te managen zijn. En verdomd als het niet waar is! Per issue scannen en sonderen organisaties stationair de stemming onder de gremia waar ze voor die agenda van afhankelijk zijn: nationale politiek, publieke opinie, wetenschap, landelijke en/of lokale media en internationale instituties. Op die manier houden bedrijven, vakbonden, brancheorganisaties en goede doelen constant druk op de bal. Natuurlijk kan het qua coalitie in Den Haag een keer tegen zitten. Maar er komt altijd een moment dat het meezit en dat een deel van de agenda in beleid wordt omgezet.

lobbyen

Mooi voorbeeld is de reactie van Kees van der Waaij, de voorzitter van de RvC van Unilever bij de ophef die ontstond over de afschaffing van de dividendbelasting door het kabinet Rutte III. Van der Waaij zei toen na afloop van de hoorzitting (14-12-17): 'Alsof wij de afschaffing van de dividendbelasting pas sinds kort bepleiten. Die staat bij ons al twaalf jaar op de agenda.' Punt is alleen dat hij (samen met VNO-NCW) zijn lobby om de afschaffing in het regeerakkoord te krijgen, in het geniep liet verlopen. Openheid kwam er pas toen Rutte daartoe gedwongen werd - en dan ben je te laat. Maar het laat wel zien dat de invloed van multinationals achter de schermen in Nederland groot is. In het geval van Schiphol zelfs zo groot, dat wel wordt gezegd dat dit bedrijf het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat als lobby-organisatie gebruikt. Dat is het mooist compliment dat je als lobbyist kunt krijgen.

lobbyisten en public affairs

Lobbyisten lopen in de aanloop naar een kabinetsformatie in Den Haag en Brussel de deuren plat met onder hun arm die agenda. En dat zijn vaak oud politici die weten hoe de hazen lopen. Gesproken wordt over het draaideur-politiek. Sinds 1990 heeft minstens 25 procent van de landelijke oud-politici een baan gekregen in de top van een brancheorganisatie, een belangenvereniging of een public affairs bureau. Public affairs is de verzamelnaam voor activiteiten die organisaties op touw zetten met de bedoeling om de politiek, de publieke opinie, de media en de wetenschap te beïnvloeden. Wat dan goed werkt is het paaien van parlementariërs met een betaalde bijbaan. Zo bleek opeens bij de sjoemelsoftware van Volkswagen in 2015 een verrassend groot aantal Europarlementariërs op de loonlijst te staan van de auto-industrie. Huh? Op dit moment heeft meer dan de helft van alle Europarlementariërs zo'n bijbaantje. Sommigen verdienen daarmee zelfs meer mee dan met hun werk in het parlement. En wat te denken van José Manuel Barosso, de Portugees die van 2010 - 2014 voorzitter was van de Europese Commissie en zo snel hij kon lobbyist-in-chief werd bij .... tadaaaaahhhh: Goldman Sachs, de bank die Griekenland in de Eurozone bracht om vervolgens te speculeren op de rampspoed van datzelfde land. Of Neelie Kroes, die bij hoog en laag bezwoer dat ze na haar periode als commissaris geen adviesfunctie zou aannemen: 'Ik zal zelfs geen Bed & Breakfast openen', zo zei ze. Maar ze had haar hielen in Brussel nauwelijks gelicht, of ze had een adviesfunctie bij Über te pakken. Lobbyisten vinden dat geen thema. Ze vinden het volstrekt logisch dat mensen uit de politiek overstappen naar een veld waarmee ze affiniteit hebben en verstand van hebben. En daar zit natuurlijk wat in. 

'Zelfs als politici zich tijdens hun ambtstermijn onthouden van openlijke omkoping, zijn ze geneigd hun connecties te gebruiken om daarna hun zakken te vullen.'

Branko Milanovic; hoofdeconoom van de Wereldbank en hoogleraar aan de City University of New York 

public affairs en farmaceutische wereld

Een andere strategie, met name in hoog gespecialiseerde werkvelden waar van politici niet verwacht kan worden dat ze de naadjes van de kousen kennen, is het strikken van decision makers voor lezingen tegen een gage waar ze moeilijk nee tegen kunnen zeggen. Op die manier worden vooraanstaande wetenschappers gepaaid. De farmaceutische industrie is er groot mee geworden. Net als met het sponsoren van patiëntenverenigingen. Farmaceuten betalen medisch specialisten miljoenen. Vooral reumatologen, internisten en longartsen ontvingen in 2015 veel geld. De miljoenen worden vooral gestoken in advieswerk, spreekbeurten en congresbezoeken. Pikant zijn de forse betalingen aan een aantal beroepsverenigingen. Zo ontving cardiologenvereniging NVvC in 2015 bij elkaar ruim zes ton van twaalf farmaceuten. Beroepsverenigingen schrijven de richtlijnen voor het gebruik van medicijnen. 

public affairs en de bankenwereld

De haute finance is ook zo'n verregaand gespecialiseerd werkveld. Althans: dat doen ze graag zo voorkomen. De kortste klap is, behalve meeschrijven aan de wetgeving die op henzelf van toepassing is, het uitnodigen van politieke hoogvliegers. Zo bleek Wallstreet in de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen in 2016 diepgaand geïnteresseerd te zijn in de visie van Hillary Clinton, zodra ze die rek- en strekoefeningen zagen maken voor het presidentschap. Clinton kwam drie keer haar visie op het bankwezen toelichten bij Goldman Sachs à 225.000 dollar per babbel. En nee, dat mag je geen omkoping noemen. Maar ondertussen werkt het wel zo: 'Wallstreet is talking, Hillary is listening.' Beïnvloeding gaat in Amerika heel rechtstreeks. Dan zijn we aanbeland bij de meest perverse vorm van beïnvloeding: big money. In Amerika en Engeland zijn denktanks en instituties met prachtige namen actief die niets anders doen dan media beïnvloeden en rechtszaken aanspannen tegen zelfs de geringste beschuldigingen en beweringen met een zodanige hardnekkigheid dat tegenstanders op hun tellen moeten passen. De financiering is schimmig, maar op de juridische bühne is het een drukte van belang. Zeker ook omdat de beste advocatenkantoren zich maar wat graag lenen om voor deep pockets in het krijt te treden. En politieke partijen zijn in Amerika ook niet (meer) verplicht om te vertellen wie hun campagne met hoeveel heeft gesteund.  

public affairs en de energiemaatschappijen

Ook energiemaatschappijen hebben zo hun tricks on their sleeves. Primaire bronnen tonen aan dat chemieprofessor Frits Böttcher in de jaren negentig meer dan een miljoen gulden ontving van een groep Nederlandse multinationals. Het expliciete doel: twijfel zaaien over menselijke oorzaak van klimaatverandering. De belangrijkste sponsor van het zogeheten ‘CO2-project’ was Royal Dutch Shell. Dat is een vorm van public affairs waarvan we dachten dat die alleen in de VS werd toegepast. Daar financieren (o.a.) de gebroeders Koch een combinatie van wetenschappelijke instituten, keiharde juristen en spindoctors die op alles reageren wat niet hun politieke straatje past. En reageren is dan altijd via een kort geding met een gepeperde miljoenenclaim. Dat maakt wetenschappers, presentatoren en journalisten kopschuw. Over de VS gesproken: wie herinnert zich de filmdocumentaire An Inconvenient Truth uit 2006 niet? Al Gore trok er in 2007 de hele wereld mee over. Wat nou als blijkt dat Al Gore - waar overigens geen snipper bewijs voor is - betaald zou zijn geworden door big business om de focus te verleggen van een milieuprobleem naar een klimaatprobleem. Het verschil? Bij het milieuprobleem staat het bedrijfsleven op de lat. Dat is de boeman. Die moet zwaar investeren om het milieu te redden. Bij het klimaatprobleem staat de burger/consument op de lat. De belastingbetaler draait daar op voor de kosten. Kijk naar de Green Deal die de EU-burger zo'n slordige 1.000-miljard euro kost. 

public affairs en NGO's, vakbonden en overheden

Maar hè, ook vakbonden en NGO's als Greenpeace en Amnesty International lobbyen er lustig op los. Zelfs lagere overheden als gemeenten en provincies steken hun belangen bij de ministeries in. Denk aan de Noord/Zuidlijn die Amsterdam op het wensenlijstje had staan. Daar zit voor het grootste deel een rijksfinanciering bij. Die krijg je niet zonder flink je best te doen in Den Haag. En de gemeente Haarlemmermeer pleit al jaren voor uitbreiding van het spoor op Schiphol. Alleen liggen op het bureau van Melanie Schultz van Haegen nog wel meer dossiers te wachten. En dus zoekt de gemeente Haarlemmermeer altijd een dienstdoende burgemeester die zijn weg in Den Haag weet te vinden. Liefst eentje met een lijntje naar de minister. En vakbonden zijn uiteraard kind aan huis op het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dat is zelfs geïnstitutionaliseerd in de Sociaal Economische Raad (SER), waar vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers samen met vertegenwoordigers van de overheid de onderhandelingen voeren. Vakbonden zetten daar soms dan nog een extra pressiemiddel bij in: demonstraties. Kabinetten zijn gevoelig voor wat er op het Malieveld in Den Haag wordt geroepen.  

public affairs en controlling the narrative

Aan de nationale agenda gaat vaak nog een internationale agenda vooraf. Voor een NGO als Greenpeace is die grotere internationale agenda bijvoorbeeld de klimaattop in Parijs. Voor het multinationale bedrijfsleven was dat de Lissabon-agenda, de agenda als gevolg waarvan massa's Oost-Europeanen de laagbetaalde banen in West-Europese landen konden inpikken. Of moet ik zeggen: de agenda waardoor heel veel goedwillende Oost-Europese burgers een kans kregen op een beter bestaan door banen te accepteren waar wij onze neus voor ophalen? Of moet ik zeggen: het vervullen van laaggeschoold werk tegen zodanige betaling dat onze concurrentiepositie aanzienlijk verbetert en werkgelegenheid op middellange termijn verzekerd is. Zeg het zelf maar. Elke opvatting gaat uit van een ander narratief en wat organisaties proberen te doen is: controlling the narrative. Vakbonden, politieke partijen, bedrijven en belangenorganisaties. Zelfs wetenschappelijke instituties blijken daar niet vies van, getuige de karretjes waarvoor hun "onafhankelijke" onderzoekers zich laten spannen. Zo raakte eind 2017 het wetenschappelijk onderzoeksinstituut WODC in opspraak toen bleek dat resultaten van onderzoek naar de effectiviteit van het drugsbeleid door ambtenaren konden worden aangepast zodat die perfect pasten bij het kabinetsbeleid.  

public affairs en framing

Een mooi voorbeeld van hoe lobby werkt is het verbod op gloeilamp. Dat zat er al aan te komen, maar werd enorm bespoedigd doordat de grootste gloeilampen-producten en de grootste milieuorganisatie de handen ineen sloegen en een gezamenlijke lobby voor de spaarlamp op poten zetten richting Den Haag en Brussel. De 'spaarlamp' ... over framing gesproken. Industrie en milieubeweging die samen komen pleiten voor een verbod op de gloeilamp, dan lopen politici zich het vuur uit de sloffen. Met klotsende oksels proberen politici dan in de hoogste versnelling zo'n verbod er doorheen te drukken, liefst met hun eigen naam op het wetsvoorstel. Daar kun je namelijk mee thuiskomen. De ambtelijke molens in Brussel draaiden opeens als windturbines op volle zee en in 2009 was het verbod een feit. Jaren eerder dan aanvankelijk de bedoeling was. Maar vijf jaar later bleek die spaarlamp een stuk vervuilender dan voorgespiegeld. Philips had ook een hele andere agenda: het concern wilde van verlichting een high awareness product maken en dat kon wel met de spaarlamp, maar niet met de gloeilamp. Voor een peertje heeft de consument geen geld over, maar voor een designproduct als een spaarlamp wel. Dat was hun strategie. De milieuwinst was slechts een middel, geen doel. En voor die strategie hebben ze Greenpeace en de politiek voor hun karretje weten te spannen. Een knap staaltje lobby-werk!     

aan het succes van je lobby ten onder gaan en een zwartboek maken

Overigens kan een lobby ook té succesvol zijn. We noemden 'm al eerder: de autolobby. En dan de Europese autolobby. De boodschap van die lobby: deze industrie is met 13,3 miljoen banen goed voor 6 procent van de Europese werkgelegenheid, voor 27 procent van alle private investeringen in de Europese Unie en voor 350 miljard euro aan jaarlijkse belastinginkomsten voor de Europese lidstaten uit de productie en het gebruik van personenauto’s. Kortom: afblijven! De autolobby had zo met succes de brandstofmotor weten te verdedigen, maar had daarmee wel het paard achter de wagen van de vooruitgang gespannen. Tesla had laten zien dat de elektromotor een haalbaar alternatief is en was daarmee een echte game changer. China en Korea hadden in die technologie inmiddels een grote voorsprong opgebouwd. Toen in Brussel gesproken werd over de implicaties van het Parijse Klimaatakkoord, zagen autoproducten de bui al hangen. Ze hadden enorm geïnvesteerd in schone dieseltechnologie. Toen de emissienormen nog wat strakker werden getrokken en die technologie niet meer toereikend was, was Dieselgate geboren: net doen alsof je aan de normen voldoet. Toen dat uitkwam, pakte met name het Europese Parlement door en kwam met nog strengere normen, waardoor de Europese auto-industrie alsnog in elektrisch rijden moest gaan investeren. Nu slaat diezelfde auto-industrie terug met een zwartboek over elektrisch rijden. Dat het veel vervuilender is dan schone dieseltechnologie. En dat is dan een mooi voorbeeld van lobbyen: het zwartboek.    

Waar ligt de grens?

Nog een voorbeeld van het bewerken van de publieke opinie: In de zomer van 2018 werd bekend dat het team achter het bid voor de organisatie van het WK voetbal van 2022 in Qatar concurrerende landen in 2010 heeft zwartgemaakt met een geheime campagne. Dat meldde The Sunday Times op 29 juli. Het Qatarese bid-team heeft een Amerikaans communicatiebureau en voormalig CIA-agenten ingehuurd om negatieve informatie naar buiten te brengen over de concurrentie, met name Australië en de Verenigde Staten. Doel was om het beeld te creëren dat er geen draagvlak was in die landen voor de organisatie van het WK. Zo werd 9.000 dollar betaald aan een vooraanstaande wetenschapper voor het schrijven van een negatief rapport over de hoge kosten van een eventueel WK in de Verenigde Staten. Verder werden onder meer journalisten, bloggers en bekende personen betaald om de negatieve aspecten van het Amerikaanse bid eruit te lichten. Is het omkoping? Is het nep-nieuws verspreiden? Of is het gewoon reglementair iemand verzoeken om een opdracht uit te voeren?

public affairs en position paper

Zijn we er dan? Nee, want aan elk issue op de agenda gaat een position paper vooraf. Een position paper is een uitgewerkte standpuntbepaling in een discussie of ten aanzien van voorgenomen kabinetsbeleid of Europese regelgeving. Inclusief argumentatie, onderbouwing en kritiek op het oppositionele standpunt. NGO's hebben er geen moeite mee om via de media met een standpunt naar buiten te komen. Die behartigen het algemene belang en strijden in de ogen van het grote publiek de goede strijd. Bedrijven behartigen het eigenbelang, maar bieden natuurlijk ook werkgelegenheid en ondersteunen maatschappelijke doelen. Doorgaans komen bedrijven liever alleen met reclames, met mooie cijfers of met corporate social responsibility in de publiciteit. Hun standpunten kaarten ze liever achter de schermen aan. Of via hun belangenorganisatie. Maar als ze in een hoek worden gedrukt, nemen ze ook publiekelijk de handschoen op. En reken maar dat ze dan elk woord op een goudschaaltje hebben gewogen. Een strategisch moment voor de publicatie van het eigen geluid is in de aanloop naar een conferentie, verkiezingen of stemming in de Tweede of Eerste Kamer, in het Brusselse parlement of bij een van de (inter)nationale instituties waar een knoop wordt doorgehakt. En voor zorgverzekeraars is het einde van het jaar een mooi moment. Dan worden consumenten weer opgeroepen om van zorgverzekeraar te switchen. Een mooi moment om je publiekelijk tot de minister te richten.  

Bob Duynstee is communicatie-expert. Hij studeerde rechten en heeft een journalistieke achtergrond.

Verder praten over beïnvloeding of een position paper? 

Opmerking: De met * gemarkeerde velden zijn verplicht.

Reactie schrijven

Commentaren: 0