Hoe beïnvloeden organisaties politici en andere decision makers?

Wat doe je als je wél aan de knoppen wilt draaien, maar geen staatsgreep wilt plegen of politici wilt omkopen? Precies: lobbyen! In de praktijk noem je dat dan 'adviseren'. Deze blog gaat over standpuntbepaling en beïnvloeding.

Position paper, strategische communicatie, public affairs, issues management
Beeldvorming is 1. Wetgeving is iets anders. Daarom zitten bedrijven wel aan tafel in Den Haag. Immers: daar zitten de volksvertegenwoordigers. En die vertegenwoordigen het volk.

Je zou het niet zeggen als je de sociale media er op naslaat, maar de meeste mensen vinden het knap lastig om over een onderwerp als het Oekraïne referendum een standpunt in te nemen. En dat is het ook. Je overziet niet alles, kent niet de ins & outs van een onderwerp. Reken maar dat veel Britten voor het Brexit-referendum behoorlijk van de leg zijn. En dat zouden continentale burgers ook zijn geweest bij de invoering van de Euro, als hun om een mening was gevraagd. Columnisten hebben een professionele mening, maar die hebben dan ook geen verantwoordelijkheid. Hooguit een artistieke. Daar staat tegenover dat columnisten zich overal over kunnen opwinden, dagelijks in het nieuws zijn en er niet zelden een hele scherpe of juist kolderieke mening op nahouden. Ook de media hebben de neiging om zich professioneel op te winden. Media floreren bij meningen. Dat is hun handel. Kijk alleen al naar het groeiende leger standpuntbepalers als Peter R. de Vries, Rob de Wijk en Arend Jan Boekestijn. En dus extrapoleren media alles en iedereen. Om daar in hun commentaar vervolgens weer even hard tegenin te gaan. Maar toegegeven, dat is wel dé manier om kijkers, lezers en luisteraars vertrouwd te maken met de ins en outs van een bepaalde kwestie. Ook al worden die dan wel heftig heen en weer geslingerd. 

public affairs en belangenorganisaties

Bedrijven, NGO’s, goede doelen en brancheorganisaties hebben ten opzichte van burgers één ding gemeen: het zijn organisaties. En organisaties hebben niet zozeer een mening maar nemen een standpunt in. Dat klinkt minder weifelachtig. Hoe organiseren organisaties nu een standpunt? In de eerste plaats door de krachten te bundelen en daar ook geld voor op tafel te leggen. Grote bedrijven laten de grote onderwerpen over aan belangenorganisaties als VNO/NCW en MKB Nederland. Elke sector heeft in dit polderland op brancheniveau een vertegenwoordiging; denk aan LTO Nederland of een productschap. Universiteiten bundelen de krachten in de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten, banken in de Vereniging van Banken, ziekenhuizen in de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, gemeenten in de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, goede doelen in de Vereniging van Goede Doelen en - een goed voorbeeld doet goed volgen - zo zijn er 204 patiëntenorganisaties in Nederland. Allemaal belangenorganisaties. Den Haag wemelt ervan. En ja, ook de lobbyisten zelf hebben een beroepsvereniging: de BVPA. Organisaties besteden dus de meningsvorming uit aan een groep betaalde experts en lenen die vervolgens terug. En als het hele grote onderwerpen zijn zoals de vennootschapsbelasting of de relatie tussen Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, dan is daar nog altijd nog het DTIB-netwerk. De Dutch Trade and Investment Board (DTIB) bestaat uit ruim zestig grote bedrijven, 30 belangenorganisaties en vijf ministeries. Een soort structurele polderlobby die meepraat over het beleid en meeschrijft met de wetgever. Daarin is de DTIB niet uniek. De bankenlobby praat met het kabinet als de regering de bankregels wil aanscherpen. En vervolgens schrijven de banken mee aan de regelgeving die op henzelf van toepassing is. Net als de tabaksindustrie die overlegt met het kabinet hoe ze zelf moet worden bestreden. 

public affairs en issuesmanagement

Maar hoe behartigen dit soort vertegenwoordigende organisaties dan de belangen van hun leden? Daar zien we het tweede aspect van het organiseren van een standpunt: de agenda. Belangenorganisaties houden er een agenda op na. Op de agenda staat een veelheid aan onderwerpen: vergunningen, duurzaamheid, regelgeving, governance, toezicht, marktwerking en noem maar op. Onderwerpen die spelen zijn 'issues' in het jargon en geheel in lijn met hoe organisaties denken, wordt dan ook gesproken over 'issues-management', daarmee suggererend dat issues ook te managen zijn. En verdomd als het niet waar is! Per issue scannen en sonderen organisaties stationair de stemming onder de gremia waar ze voor die agenda van afhankelijk zijn: nationale politiek, publieke opinie, wetenschap, landelijke en/of lokale media en internationale instituties. Op die manier houden bedrijven constant druk op de bal. Natuurlijk kan het qua coalitie in Den Haag een keer tegen zitten. Maar er komt altijd een moment dat het meezit en dat een deel van de agenda in beleid wordt omgezet. Post scriptum (14-12-17): Mooi voorbeeld is de reactie van Kees van der Waaij van Unilever bij de ophef die ontstond over de afschaffing van de dividendbelasting door het kabinet Rutte III. Van der Waaij zei toen na afloop van de hoorzitting : 'Alsof wij de afschaffing van de dividendbelasting pas sinds kort bepleiten. Die staat bij ons al twaalf jaar op de agenda.' Punt is alleen dat hij (samen met VNO-NCW) zijn lobby om de afschaffing in het regeerakkoord te krijgen, in het geniep liet verlopen. Openheid kwam er pas toen Rutte daartoe gedwongen werd - en dan ben je te laat. Maar het laat wel zien dat de invloed van multinationals achter de schermen in Nederland heel erg groot is. Zo groot zelfs, dat wel wordt gezegd dat een bedrijf als Schiphol bijvoorbeeld het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat als lobby-organisatie gebruikt. Tja... 

lobbyisten en public affairs

De druk op de decision makers is niet alleen reactief. Lobbyisten lopen in de aanloop naar een kabinetsformatie in Den Haag en Brussel de deuren plat met onder hun arm die agenda. En dat zijn vaak oud politici die weten hoe de hazen lopen. Sinds 1990 heeft minstens 25 procent van de landelijke oud-politici een baan gekregen in de top van een brancheorganisatie, een belangenvereniging of een public affairs bureau. Public affairs is de verzamelnaam voor activiteiten die organisaties op touw zetten met de bedoeling om de politiek, de publieke opinie, de media en de wetenschap te beïnvloeden. Wat dan goed werkt is het paaien van parlementariërs met een betaalde bijbaan. Zo bleek opeens bij de sjoemelsoftware van Volkswagen een verrassend groot aantal Europarlementariërs op de loonlijst te staan van de auto-industrie. Huh? Op dit moment heeft meer dan de helft van alle Europarlementariërs zo'n bijbaantje. Sommigen verdienen daarmee zelfs meer mee dan met hun werk in het parlement. En wat te denken van José Manuel Barosso, de Portugees die van 2010 - 2014 voorzitter was van de Europese Commissie en zo snel hij kon lobbyist-in-chief werd bij .... tadaaaaahhhh: Goldman Sachs, de bank die Griekenland in de Eurozone bracht om vervolgens te speculeren op de rampspoed van datzelfde land. Of Neelie Kroes, die bij hoog en laag bezwoer dat ze na haar periode als commissaris geen adviesfunctie zou aannemen: 'Ik zal zelfs geen Bed & Breakfast openen', zo zei ze. Maar ze had haar hielen in Brussel nauwelijks gelicht, of ze had een adviesfunctie bij Über te pakken. Lobbyisten vinden dat geen thema. Ze vinden het volstrekt logisch dat mensen uit de politiek overstappen naar een veld waarmee ze affiniteit hebben en verstand van hebben. En daar zit natuurlijk wat in. 

public affairs en farmaceutische wereld

Een andere strategie, met name in hoog gespecialiseerde werkvelden waar van politici niet verwacht kan worden dat ze de naadjes van de kousen kennen, is het strikken van decision makers voor lezingen tegen een gage waar ze moeilijk nee tegen kunnen zeggen. Op die manier worden vooraanstaande wetenschappers gepaaid. De farmaceutische industrie is er groot mee geworden. Net als met het sponsoren van patiëntenverenigingen. Farmaceuten betalen medisch specialisten miljoenen. Vooral reumatologen, internisten en longartsen ontvingen in 2015 veel geld. De miljoenen worden vooral gestoken in advieswerk, spreekbeurten en congresbezoeken. Pikant zijn de forse betalingen aan een aantal beroepsverenigingen. Zo ontving cardiologenvereniging NVvC in 2015 bij elkaar ruim zes ton van twaalf farmaceuten. Beroepsverenigingen schrijven de richtlijnen voor het gebruik van medicijnen. 

public affairs en de bankenwereld

De haute finance is ook zo'n verregaand gespecialiseerd werkveld. Althans: dat doen ze graag zo voorkomen. De kortste klap is hier het uitnodigen van politieke hoogvliegers. Zo bleek Wallstreet in de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen diepgaand geïnteresseerd te zijn in de visie van Hillary Clinton, zodra ze die rek- en strekoefeningen zagen maken voor het presidentschap. Clinton kwam drie keer haar visie op het bankwezen toelichten bij Goldman Sachs à 225.000 dollar per babbel. En nee, dat mag je geen omkoping noemen. Maar ondertussen werkt het wel zo: 'Wallstreet is talking, Hillary is listening.' Beïnvloeding gaat in Amerika heel rechtstreeks. Dan zijn we aanbeland bij de meest perverse vorm van beïnvloeding: big money. In Amerika en Engeland zijn denktanks en instituties met prachtige namen actief die niets anders doen dan media beïnvloeden en rechtszaken aanspannen tegen zelfs de geringste beschuldigingen en beweringen met een zodanige hardnekkigheid dat tegenstanders op hun tellen moeten passen. De financiering is schimmig, maar op de juridische bühne is het een drukte van belang. 

public affairs en NGO's en overheden

Maar hè, ook NGO's als Greenpeace en Amnesty International lobbyen en framen er lustig op los. Zelfs lagere overheden als gemeenten en provincies steken hun belangen bij de ministeries in. Denk aan de Noord/Zuidlijn die Amsterdam op het wensenlijstje had staan. Daar zit voor het grootste deel een rijksfinanciering bij. Die krijg je niet zonder flink je best te doen. En de gemeente Haarlemmermeer pleit al jaren voor uitbreiding van het spoor op Schiphol. Maar op het bureau van Melanie Schultz van Haegen liggen nog wel meer dossiers. En dus zoekt de gemeente Haarlemmermeer altijd een dienstdoende burgemeester die zijn weg in Den Haag weet te vinden. Liefst eentje met een lijntje naar de minister. 

public affairs en controlling the narrative

Aan de nationale agenda gaat vaak nog een internationale agenda vooraf. Voor een NGO als Greenpeace is die grotere internationale agenda bijvoorbeeld de klimaattop in Parijs. Voor het multinationale bedrijfsleven was dat de Lissabon-agenda, de agenda als gevolg waarvan massa's Oost-Europeanen de laagbetaalde banen in West-Europese landen konden inpikken. Of moet ik zeggen: de agenda waardoor heel veel goedwillende Oost-Europese burgers een kans kregen op een beter bestaan door banen te accepteren waar wij onze neus voor ophalen? Of moet ik zeggen: het vervullen van laaggeschoold werk tegen zodanige betaling dat onze concurrentiepositie aanzienlijk verbetert en werkgelegenheid op middellange termijn verzekerd is. Zeg het zelf maar. Elke mening gaat uit van een ander narratief en wat organisaties proberen te doen is: controlling the narrative. Vakbonden, politieke partijen, bedrijven en belangenorganisaties. Zelfs wetenschappelijke instituties blijken daar niet vies van. De beeldvorming wordt simpelweg bepaald door verhalen. Of anders gezegd: verhalen zijn de eenheid waarin beeldvorming werkt. 

public affairs en framing

Een mooi voorbeeld van hoe lobby werkt is het verbod op de gloeilamp. Die zat er al aan te komen, maar werd enorm bespoedigd doordat de grootste gloeilampen-producten en de grootste milieuorganisatie de handen ineen sloegen en een gezamenlijke lobby voor de spaarlamp op poten zetten richting Den Haag en Brussel. De 'spaarlamp' ... over framing gesproken. Industrie en milieubeweging die samen komen pleiten voor een verbod op de gloeilamp, dan lopen politici zich het vuur uit de sloffen. Met klotsende oksels proberen ze in de hoogste versnelling zo'n verbod er doorheen te drukken, liefst met hun eigen naam op het wetsvoorstel. Daar kun je namelijk mee thuiskomen. De ambtelijke molens in Brussel draaiden opeens als windturbines op volle zee en in 2009 was het verbod een feit. Jaren eerder dan aanvankelijk de bedoeling was. Maar vijf jaar later bleek die spaarlamp een stuk vervuilender dan voorgespiegeld. Philips had ook een hele andere agenda: het concern wilde van verlichting een high awareness product maken en dat kon wel met de spaarlamp, maar niet met de gloeilamp. Voor een peertje heeft de consument geen geld over, maar voor een designproduct als een spaarlamp wel. Dat was hun strategie. De milieuwinst was slechts een middel, geen doel. En voor die strategie hebben ze Greenpeace en de politiek voor hun karretje weten te spannen. Een knap staaltje lobby-werk!     

public affairs en position paper

Zijn we er dan? Nee, want aan elk issue op de agenda gaat een position paper vooraf. Een position paper is een uitgewerkte standpuntbepaling in een discussie of ten aanzien van voorgenomen kabinetsbeleid of Europese regelgeving. Inclusief argumentatie, onderbouwing en kritiek op het oppositionele standpunt. NGO's hebben er geen moeite mee om via de media met een standpunt naar buiten te komen. Die behartigen het algemene belang en strijden in de ogen van het grote publiek de goede strijd. Bedrijven behartigen het eigenbelang, maar bieden natuurlijk ook werkgelegenheid en ondersteunen maatschappelijke doelen. Doorgaans komen bedrijven liever alleen met reclames, met mooie cijfers of met corporate social responsibility in de publiciteit. Hun standpunten kaarten ze liever achter de schermen aan. Of via hun belangenorganisatie. Maar als ze in een hoek worden gedrukt, nemen ze ook publiekelijk de handschoen op. En reken maar dat ze dan elk woord op een goudschaaltje hebben gewogen. Een strategisch moment voor de publicatie van het eigen geluid is in de aanloop naar een conferentie, verkiezingen of stemming in de Tweede of Eerste Kamer, in het Brusselse parlement of bij een van de (inter)nationale instituties waar een knoop wordt doorgehakt. En voor zorgverzekeraars is het einde van het jaar een mooi moment. Dan worden consumenten weer opgeroepen om van zorgverzekeraar te switchen. Een mooi moment om je publiekelijk tot de minister te richten.  

Print Friendly and PDF

Verder praten over public affairs? Wij maken graag kennis.

Opmerking: De met * gemarkeerde velden zijn verplicht.

Lees meer blogs:


Reactie schrijven

Commentaren: 0